Przestrzeń mentalna

Odbieranie przestrzeni jest relatywne. Jest silnie związane z przestrzenią mentalną, kreowaną na wzorcach dostarczonych przez odbiorcę. Jest  to konwencja postrzegania opierająca się na schemacie budowanym na bazie miejsca zamieszkania, wychowania, edukacji, języka, otoczenia i podświadomości.

 

Koniec wieku XIX przyniósł powiew świeżości w dziedzinie psychologii. Alexius Meinong zdefiniował „psychologię eksperymentalną” i założył laboratorium psychologiczne w Lipsku, gdzie przeprowadzał pierwsze doświadczenia na tym polu. Jego szczególne zainteresowanie budził “punkt styczny wewnętrznego i zewnętrznego życia badanego”. Innowacyjne podejście do tematu przykuło uwag architektów do psychologicznych aspektów procesu percepcji. Studia Meinonga zbiegły się w czasie z wprowadzeniem terminu przestrzeni do dyskursu architektonicznego.

 

Także odkrycia psychologii postrzegania przyczyniły się do zdefiniowania nowych sposobów myślenia o architekturze. Henri Lefebvre, filozof francuski, zajmował się analizą i klasyfikacją typów przestrzeni. Wyszczególnił m.in. przestrzeń mentalną - przestrzeń myśli i marzeń, ale także przestrzeń geometryczną, przestrzeń urbanistyczną w której żyjemy. Z kolei Franz Xaver Baier wyszczególnił 44 typy przestrzeni w zależności od tego jak wpływają one na naszą podświadomość. Przykładowo, zdefiniował przestrzenie przerażające czy gwałtowne.

 

Psychologia przestrzeni znacznie wpłynęła na wiele dzieł, spośród których szczególnie czytelnym, ale i interesującym wydaje się być architektura totalitarna. Mimo, iż podobne środki architektoniczne i rozwiązania były stosowane wcześniej, pozostaje ona silnym przykładem ich użycia w skrajny sposób. Można doszukać się odniesień do absolutyzmu, gdzie wielkoskalowe, często symetryczne założenia urbanistyczne poddane były jednemu budynkowi. Wersal był pierwszą w historii kompozycją urbanistyczną, warunkowaną nie zagadnieniami militarnymi czy ekonomicznymi, ale ideologią.

Wojciech Fangor, Black Spindle